Occult science in medicine

«علوم پنهان در پزشکی» نوشتهٔ فرانتس هارتمان، پزشک و تئوسوفیست، در ۱۸۹۳ در لندن چاپ شد و به دانشجویان پزشکی تقدیم شده است. محور کتاب اندیشه‌های پاراسلسوس (۱۴۹۳ تا ۱۵۴۱)، پزشک و کیمیاگر سوئیسی-آلمانی، است که پزشکی را بر پایهٔ طبیعت و نیروهای نامرئی می‌دید.

هارتمان در پیشگفتار از قانون تناوب سخن می‌گوید: صورت‌ها از میان می‌روند و حقیقت‌هایی که در آن‌ها بود در قالب‌های تازه بازمی‌گردند؛ پس آنچه نسلی خرافه می‌داند ممکن است پایهٔ علم نسل دیگر شود. کتاب به همین دلیل نظریه‌های پزشکی کهن، نمادهای اخترشناسی و کیمیاگری را از دید یک تئوسوفیست شرح می‌دهد و فصل پایانی آن به «پزشک آینده» می‌پردازد.

این کتاب باید با نگاه تاریخی خوانده شود: نه توصیهٔ درمانی، بلکه نمونه‌ای از جریان باطنی‌گرایی در قرن نوزدهم و نگاه آن به پزشکی کهن است. برای علاقه‌مندان به تاریخ پزشکی، کیمیا و اندیشهٔ تئوسوفی کتابی جالب است.