Outlines of Creation

«طرح کلی آفرینش» (Outlines of Creation) کتابی آموزشی و پرتصویر از الیشا نویس است که در سال ۱۸۵۸ در لندن منتشر شد و بیش از چهارصد حکاکی از برادران دالزیل دارد. نویس پیش از آن «کتاب اطلاعات صنعتی پسرانه» را نوشته بود و در این کتاب همان شیوهٔ توضیح ساده و گام‌به‌گام را به شناخت جهان طبیعی می‌برد.

کتاب از «آسمان» شروع می‌شود: ستارگان و خورشید، سیارات منظومهٔ شمسی، ماه و فازهای آن، حلقه‌های زحل، سیارک‌ها، راه شیری و ستارگان دنباله‌دار. بخش «هوا» ترکیب و وزن هوا، فشارسنج، باد، شبنم، ابر، آذرخش و رنگین‌کمان را شرح می‌دهد. در بخش «زمین» از عنصرها و سنگ‌ها و لایه‌های زمین‌شناختی، آتشفشان‌ها و فسیل‌ها و پیدایش زغال‌سنگ سخن می‌رود و پس از بخش «آب‌ها» نوبت به جهان گیاهان و جانداران می‌رسد.

نثر کتاب روشن و بی‌پیرایه است و فهرست مفصل موضوع‌ها در آغاز آن مراجعه را آسان می‌کند. طبیعی است که برخی یافته‌های علمی سال ۱۸۵۸ امروز کهنه شده باشد، اما کتاب نمونهٔ خوبی از دانش همگانی عصر ویکتوریاست و برای کسانی که به تاریخ علم و کتاب‌های آموزشی قدیمی علاقه دارند، خواندنی است.