The Bloudy Tenent of Persecution for Cause of Conscience

«آموزهٔ خونین آزار به‌خاطر عقیده» (۱۶۴۴) اثر راجر ویلیامز، کشیش پیوریتن و بنیان‌گذار مستعمرهٔ رود آیلند، از نخستین و کامل‌ترین دفاعیه‌های انگلیسی‌زبان از آزادی وجدان است. ویلیامز را در ۱۶۳۵ از ماساچوست تبعید کردند، چون می‌گفت حاکمان مدنی حق ندارند در امور دینی و ایمان مردم دخالت کنند. او زمینی از سرخ‌پوستان نارگانست خرید و جامعه‌ای ساخت که در آن کسی به‌خاطر دینش آزار نمی‌دید.

کتاب بیشتر به صورت گفت‌وگویی میان «حقیقت» و «صلح» نوشته شده و پاسخی است به جان کاتن، روحانی برجستهٔ بوستون، که از حق دولت در مجازات «بدعت‌گذاران» دفاع کرده بود. ویلیامز استدلال می‌کند که اجبار در دین هم ظالمانه است و هم بی‌حاصل، زیرا ایمان اجباری ایمان نیست، و آزار به‌خاطر عقیده موجب خون‌ریزی و جنگ‌های بی‌پایان می‌شود. این ویراست، که انجمن هنسرد نولیس به ویراستاری ادوارد بین آندرهیل منتشر کرد، رسالهٔ «نامهٔ آقای کاتن بررسی و پاسخ داده شد» را هم دارد؛ همان‌جا ویلیامز از «دیوار جدایی» میان باغ کلیسا و بیابان جهان سخن می‌گوید.

پارلمان انگلستان در همان سال دستور سوزاندن کتاب را داد، اما اندیشه‌هایش بعدها در بحث جدایی دین و دولت در آمریکا اثر گذاشت. برای علاقه‌مندان تاریخ آزادی دینی، اندیشهٔ سیاسی قرن هفدهم و تاریخ آمریکای مستعمراتی، متنی بنیادی است.