Valeria, the Martyr of the Catacombs: A Tale of Early Christian Life in Rome

«والریا، شهید دخمه‌ها» (Valeria, the Martyr of the Catacombs) رمان تاریخی ویلیام هنری ویتر است و در ۱۸۸۳ در تورنتو چاپ شد. ویتر کشیش متدیست کانادایی بود و پیش‌تر کتاب «دخمه‌های رم و گواهی آن‌ها دربارهٔ مسیحیت اولیه» را نوشته بود؛ همین پژوهش پایهٔ رمان است.

داستان از دل زندگی مسیحیان نخستین در رم می‌آید: عبادت پنهانی، گورهای زیرزمینی که پناهگاه آنان بود و تهدید آزار و شکنجه. شعر آغازین کتاب، «شهیدان در دخمه‌ها» از چارلز پیترسون، حال‌وهوای آرام و سوگوار اثر را نشان می‌دهد. نویسنده با تصویر والریا ایمان و پایداری را می‌ستاید.

رمان با هدف تربیتی و دینی نوشته شده و لحن موعظه‌گونه دارد، ولی به دلیل توصیف فضای تاریخی و نشانه‌های باستان‌شناختی دخمه‌ها برای علاقه‌مندان به رمان تاریخی مسیحی و رم باستان خواندنی است.