An Attempt to Analyse the Automaton Chess Player of Mr. De Kempelen

«کوششی برای تحلیل ماشین شطرنج‌باز کمپلن» رساله‌ای کوتاه از رابرت ویلیس، مهندس بریتانیایی، است که در ۱۸۲۱ در لندن چاپ شد. موضوع آن «ترک» است؛ دستگاهی که ولفگانگ فون کمپلن در حدود ۱۷۷۰ ساخته بود و ادعا می‌شد خودکار شطرنج بازی می‌کند.

ویلیس پس از دیدن نمایش این ماشین در لندن، که آن را یوهان مالزل نشان می‌داد، با نقشه‌هایی که خود کشیده بود روش کار احتمالی آن را شرح داد. او استدلال می‌کند حرکت مهره‌ها را آدمی پنهان درون صندوق هدایت می‌کند و ساز و کار دست و بازو را از همین دیدگاه توضیح می‌دهد. در پایان نیز مجموعه‌ای از حرکت‌های اسب روی صفحهٔ شطرنج آمده است.

این رساله اثری تاریخی در شناخت پیشینهٔ ماشین‌های خودکار و هوش مصنوعی است. هم برای علاقه‌مندان به شطرنج و هم برای کسانی که به تاریخ مهندسی و فریب‌های نمایشی دل‌بسته‌اند خواندنی است.