Not Paul, but Jesus

«نه پولس، که عیسی» (Not Paul, but Jesus) را جرمی بنتام (Jeremy Bentham)، فیلسوف و حقوق‌دان انگلیسی، نخست در ۱۸۲۳ با نام مستعار گاماليل اسمیت منتشر کرد. نسخهٔ موجود چاپی بعدی است که با مقدمهٔ زندگی‌نامه‌ای و یادداشت‌های جان جی. کرندال، وکیل نیوجرسی، همراه شده است.

بنتام که بنیان‌گذار فایده‌گرایی است، در این اثر به بررسی تعلیمات پولس رسول و مقایسهٔ آن با آموزه‌های عیسی می‌پردازد و استدلال می‌کند که مسیحیت کلیسایی بیش از آنکه از عیسی باشد، از پولس برخاسته است. نقد او بیشتر بر پایهٔ متن عهد جدید، اخلاق عملی و منطق است.

کتاب نمونه‌ای از نقد دینی و تاریخی عصر روشنگری و دورهٔ پس از آن به شمار می‌آید و توجه ویژه‌ای به رابطهٔ اخلاق و اقتدار کلیسایی دارد. دیدگاه‌های آن محل مناقشه‌اند و پژوهشگران عهد جدید ارزیابی‌های دیگری دارند.

خواننده‌ای که به تاریخ نقد کتاب مقدس و اندیشه‌های بنتام علاقه دارد می‌تواند آن را به‌عنوان سندی تاریخی بخواند.