A Practical Treatise on Gas-light

«رسالهٔ عملی چراغ گازی» (A Practical Treatise on Gas-light) را فریدریش آکوم، شیمی‌دان آلمانی‌تبار مقیم لندن، در ۱۸۱۵ منتشر کرد؛ هنگامی که روشنایی با گاز زغال‌سنگ در لندن تازه راه افتاده بود. عنوان کامل کتاب می‌گوید که دستگاه‌ها و ماشین‌های مناسب برای روشنایی خیابان‌ها، خانه‌ها و کارخانه‌ها را با «هیدروژن کربوره» یا گاز زغال شرح می‌دهد و دربارهٔ مفیدبودن و ایمنی این «شاخهٔ تازهٔ اقتصاد مدنی» نکاتی می‌آورد.

آکوم در بخش نخست نظریهٔ شیمیایی روشنایی مصنوعی را به شکلی همه‌فهم توضیح می‌دهد، از کارکرد شمع و چراغ روغنی می‌گوید و روش‌های سنجش نیروی روشنایی و ارزش اقتصادی منابع نور را عرضه می‌کند. بقیه به ساخت و کار کارخانه‌های گاز، لوله‌کشی و ایمنی اختصاص دارد. هفت لوحهٔ رنگی نقشه‌ها و تجهیزات را نمایش می‌دهد.

برای مورخان فناوری، انرژی و زندگی شهری، این کتاب سندی دست‌اول از آغاز روشنایی شهری است. زبان فنی آن متعلق به همان دوران است، اما رویکرد آموزنده و پر از جزئیات آن، خواننده را به لحظه‌ای می‌برد که شبِ شهرهای اروپا تغییر کرد.