History of the Britons (Historia Brittonum)

«تاریخ بریتانیایی‌ها» (Historia Brittonum) متنی لاتینی از قرن نهم میلادی است که به راهبی ولزی به نام ننیوس نسبت داده می‌شود. نویسنده در پیشگفتار با فروتنی می‌گوید آنچه را از سنت نیاکان، نوشته‌های ساکنان کهن بریتانیا، سالنامه‌های رومی و تاریخ‌های اسکات‌ها و ساکسون‌ها یافته، «روی هم انباشته» است تا نام قوم بریتون از یاد نرود.

کتاب از عصرهای جهان و افسانهٔ بروتوس تروایی، نیای اسطوره‌ای بریتون‌ها، آغاز می‌کند و از آمدن رومیان، ورتیگرن و دعوت از ساکسون‌ها، دژی که برپا نمی‌ماند و پسری بی‌پدر به نام آمبروسیوس که راز دو اژدهای سرخ و سفید را می‌گشاید، سخن می‌گوید؛ همان پسری که در افسانه‌های بعدی مرلین شد. مهم‌ترین بخش آن فهرست دوازده نبرد آرتور، «فرماندهٔ نبردها»، است که کهن‌ترین یاد موجود از او به شمار می‌رود. تبارنامه‌های شاهان برنیسیا، کنت، آنگلیای شرقی و مرسیا پایان‌بخش کتاب‌اند.

این متن تاریخ به معنای امروزی نیست، بلکه آمیزه‌ای از سنت، افسانه و فهرست است؛ با این حال، بی آن افسانهٔ آرتور ریشه‌ای نداشت. ترجمهٔ انگلیسی جی. ای. جایلز، همراه با یادداشت‌های او؛ برای علاقه‌مندان تاریخ و افسانه‌های بریتانیا و ولز.