Madam How and Lady Why

«بانو چگونه و بانو چرا» با عنوان فرعی «نخستین درس‌های زمین‌شناسی برای کودکان»، کتابی است که چارلز کینگزلی، کشیش، رمان‌نویس و نویسندهٔ «بچه‌های آب»، برای پسرش گرنویل و همکلاسی‌هایش نوشت. کینگزلی در پیش‌گفتار داستان قدیمی «چشم‌دار و بی‌چشم» را یادآوری می‌کند: دو پسر از یک راه می‌گذرند؛ یکی چیزی نمی‌بیند و دیگری دستمالش را پر از شگفتی‌ها به خانه می‌آورد. پیام کتاب همین است: خواندن کافی نیست، باید با چشم و گوش و عقل سلیم جهان را دید.

کینگزلی دو شخصیت تمثیلی می‌آفریند: «بانو چگونه» که چگونگی کار طبیعت را نشان می‌دهد — فرسایش، رسوب، آتشفشان، یخچال‌های طبیعی — و «بانو چرا» که در پس همه‌چیز است و پرسش از هدف و معنا را زنده نگه می‌دارد. سپس کودک را به گردش در دشت و دره و ساحل می‌برد و از روی سنگ‌ها، گل‌ولای، یخ و مرجان توضیح می‌دهد که سیمای زمین چگونه ساخته شده و هنوز هم در حال ساخته شدن است.

لحن کتاب گفت‌وگویی و صمیمی است؛ نویسنده مستقیم با خوانندهٔ کم‌سالش حرف می‌زند، از او پرسش می‌کند و به مشاهده دعوتش می‌کند. برخی جزئیات علمی کتاب امروز کهنه شده، اما روش آن — آموختن از راه دیدن — همچنان تازه است.

این کتاب برای کودکان کنجکاو، پدر و مادرهایی که می‌خواهند علم را با گردش در طبیعت بیاموزند، و علاقه‌مندان تاریخ آموزش علم مناسب است.