Marxism and Darwinism

«مارکسیسم و داروینیسم» رساله‌ای کوتاه از آنتون پانه‌کوک، ستاره‌شناس و نظریه‌پرداز مارکسیست هلندی، است که در ۱۹۰۹ نوشته شد و ترجمهٔ انگلیسی آن به قلم ناتان وایزر در ۱۹۱۲ در شیکاگو منتشر شد. متن در اصل سخنرانی‌ای بود برای محافل سوسیال‌دموکرات هلند و آلمان.

در آغاز قرن بیستم، «داروینیسم اجتماعی» رواج داشت و از اصل «بقای اصلح» برای توجیه رقابت بی‌رحمانه، نابرابری و استعمار استفاده می‌شد. پانه‌کوک نخست نشان می‌دهد که داروینیسم و مارکسیسم هر دو نظریه‌هایی دربارهٔ تکامل‌اند، یکی در طبیعت و دیگری در جامعه، و هر دو با جهان‌بینی ایستا و دینی زمانه در تعارض بودند.

سپس استدلال می‌کند که قوانین زیستی را نمی‌توان مستقیماً به جامعهٔ انسانی تعمیم داد: در انسان، ابزار، زبان، اندیشه و سازمان اجتماعی جای سازگاری بدنی را می‌گیرد، و غرایز اجتماعی و همبستگی، به اندازهٔ رقابت، در بقا نقش دارند. پس به نظر او، فهم تاریخ انسان نیازمند تحلیل اقتصادی و اجتماعی است، نه زیست‌شناسی صرف.

این رسالهٔ کوتاه برای علاقه‌مندان تاریخ اندیشهٔ سیاسی، نسبت علم و ایدئولوژی، و نقد داروینیسم اجتماعی، سندی روشن و آموزنده است.