Old Mortality

«اولد مورتالیتی» (۱۸۱۶) در اسکاتلند سال ۱۶۷۹ و در بحبوحهٔ شورش «کاوننترها»، پروتستان‌های پرسبیتری سرسختی که در برابر تحمیل نظام اسقفی از سوی دولت استوارت قیام کردند، می‌گذرد. نام کتاب لقب پیرمردی واقعی است که سال‌ها گورستان‌های اسکاتلند را می‌گشت و سنگ‌قبرهای کشته‌شدگان کاوننتر را مرمت می‌کرد؛ راوی وانمود می‌کند داستان را از زبان او شنیده است.

هنری مورتون، جوانی معتدل و شریف، نه تعصب مذهبی شورشیان را می‌پذیرد و نه سرکوب بی‌رحمانهٔ سواره‌نظام سلطنتی به فرماندهی کلاورهاوس را. اما وقتی از سر جوانمردی به یکی از رهبران شورشی پناه می‌دهد، ناگزیر به میان معرکه کشیده می‌شود و میان دو اردوگاه متعصب گرفتار می‌آید؛ در همان حال عشق او به ادیت بلندن، دختر خانواده‌ای سلطنت‌طلب، نیز در گرو همین آشوب است.

اسکات هر دو سو را با انصاف و بی‌پرده نشان می‌دهد: واعظان آتشین‌مزاج کاوننتر و افسران سنگدل سلطنتی، هر دو مطمئن‌اند حق با آن‌هاست. شخصیت‌های فرعی طنزآمیز، مانند کادی هدریگ و مادر پرشورش، لحن تلخ داستان را متعادل می‌کنند. بسیاری از منتقدان آن را از بهترین رمان‌های اسکات و از ژرف‌ترین رمان‌های قرن نوزدهم دربارهٔ جنگ عقیدتی می‌دانند.