On the Magnet

«دربارهٔ آهن‌ربا» (به لاتین De Magnete) اثر ویلیام گیلبرت، پزشک ملکه الیزابت اول، است که در ۱۶۰۰ در لندن منتشر شد و از نخستین کتاب‌های علمی بزرگ انگلستان و از پایه‌های علم تجربی مدرن به شمار می‌رود. این متن ترجمهٔ انگلیسی‌ای است که در ۱۹۰۰، به مناسبت سیصدمین سالگرد کتاب، در چاپخانهٔ چیزیک منتشر شد.

گیلبرت در شش کتاب، یافته‌های سال‌ها آزمایش خود را دربارهٔ مغناطیس و الکتریسیته شرح می‌دهد. او کره‌ای کوچک از سنگ آهن‌ربا ساخت که آن را «ترِلا» یا «زمین کوچک» نامید، و نشان داد که عقربهٔ مغناطیسی روی آن دقیقاً همان رفتاری را دارد که قطب‌نما روی زمین؛ از جمله میل عقربه به سمت پایین. نتیجه‌گیری بزرگ او این بود که خود زمین آهن‌ربایی عظیم است. او همچنین میان جاذبهٔ مغناطیسی و جاذبهٔ کهربا تمایز گذاشت و واژهٔ «الکتریک» را از نام یونانی کهربا ساخت.

اهمیت کتاب بیش از یافته‌هایش در روش آن است: گیلبرت باورهای خرافی کهن دربارهٔ آهن‌ربا، مانند اثر سیر بر آن، را با آزمایش رد می‌کند و بر تجربه به جای مرجعیت کتاب‌های قدیم تکیه دارد. او در کتاب ششم از چرخش روزانهٔ زمین نیز دفاع می‌کند. گالیله کتاب را ستود. برای علاقه‌مندان تاریخ علم، فیزیک و انقلاب علمی، اثری بنیادی است.