On the Sublime

«دربارهٔ والا» رساله‌ای یونانی در نقد ادبی و بلاغت است که احتمالاً در قرن نخست میلادی نوشته شده. در دست‌نوشته‌ها آن را به «دیونیسیوس یا لونگینوس» نسبت داده‌اند و چون هویت واقعی نویسنده روشن نیست، پژوهشگران او را «لونگینوس دروغین» یا به‌سادگی «لونگینوس» می‌نامند. این نسخه ترجمهٔ انگلیسی اچ. ال. هاول (۱۸۹۰) است، با مقدمه‌ای از اندرو لانگ.

نویسنده خطاب به دوستی رومی می‌پرسد چه چیزی نوشته را از «خوب» به «بزرگ» می‌رساند؛ چه چیزی خواننده را نه فقط قانع، که از خود بی‌خود می‌کند. پاسخش پنج سرچشمه برای والایی است: توان اندیشیدن به چیزهای بزرگ، شور و هیجان راستین، کاربرد درست صنایع بدیع، زبان شریف و برگزیده، و ترکیب باوقار جمله‌ها. دو سرچشمهٔ نخست را بیشتر فطری و سه‌تای دیگر را آموختنی می‌داند.

ارزش کتاب در نمونه‌هایش هم هست: نویسنده از هومر، سافو، دموستنس، افلاطون و دیگران نقل می‌کند و برخی از این قطعه‌ها، مانند یکی از شعرهای سافو، تنها از راه همین رساله به ما رسیده‌اند. جملهٔ مشهورش این است که والایی، پژواک روحی بزرگ است.

این رساله پس از بازیابی در قرن شانزدهم، به‌ویژه با ترجمهٔ فرانسوی بوآلو در ۱۶۷۴، اثری ژرف بر زیبایی‌شناسی اروپا گذاشت و راه را برای نظریه‌های برک و کانت دربارهٔ امر والا هموار کرد. برای دانشجویان ادبیات و نقد ادبی، متنی بنیادین است.