Second Treatise of Government

«رسالهٔ دوم دربارهٔ حکومت» بخش دوم و مهم‌تر «دو رساله دربارهٔ حکومت» جان لاک است که در ۱۶۸۹ (با تاریخ ۱۶۹۰ بر صفحهٔ عنوان) و بی‌نام نویسنده منتشر شد. رسالهٔ نخست ردیه‌ای بر نظریهٔ حق الهی پادشاهان در آثار سر رابرت فیلمر بود؛ رسالهٔ دوم، با زیرعنوان «جستاری دربارهٔ خاستگاه، گستره و غایت راستین حکومت مدنی»، نظریهٔ ایجابی لاک را عرضه می‌کند. این نسخه از روی چاپ ۱۷۶۴ فراهم شده که آخرین اصلاحات خود لاک را در بر دارد.

لاک هم مانند هابز از «وضع طبیعی» آغاز می‌کند، اما آن را جنگ همه با همه نمی‌داند: انسان‌ها پیش از هر حکومتی از حقوق طبیعی برخوردارند — زندگی، آزادی و دارایی. فصل مشهور «دربارهٔ مالکیت» توضیح می‌دهد که چگونه آمیختن کار انسان با طبیعت مالکیت می‌آفریند. مردم با رضایت خود جامعهٔ سیاسی و حکومت را می‌سازند تا از همین حقوق پاسداری شود، نه آنکه آن‌ها را واگذار کنند.

نتیجهٔ مهم این است که حکومت فقط با رضایت مردم مشروع است، و اگر فرمانروا حقوقی را که باید پاس بدارد پایمال کند، اعتماد شکسته شده و مردم حق مقاومت دارند. این اندیشه‌ها، همراه با برتری قوهٔ قانون‌گذاری و حاکمیت قانون، هشتاد سال بعد در اعلامیهٔ استقلال آمریکا بازتاب یافت و لاک را «پدر لیبرالیسم» نامیدند. کتاب برای خوانندگان فلسفهٔ سیاسی، حقوق و تاریخ اندیشهٔ دموکراسی متنی پایه است.