The Crowd: A Study of the Popular Mind

«روان‌شناسی توده‌ها» (۱۸۹۵) مشهورترین کتاب گوستاو لوبون، پزشک و جامعه‌شناس فرانسوی، و از نخستین تحلیل‌های منظم رفتار جمعی است. لوبون در پیشگفتار ادعا می‌کند که روزگار او «عصر توده‌ها»ست و کنش ناخودآگاه جمعیت‌ها جای کنش آگاهانهٔ افراد را گرفته است.

استدلال اصلی‌اش این است که فرد وقتی در جمعیت قرار می‌گیرد، تا حد زیادی شخصیت آگاه خود را از دست می‌دهد: احساس گمنامی، سرایت هیجان و تلقین‌پذیری بالا او را به موجودی بدل می‌کند که در تنهایی نبود. کتاب در بخش‌های بعد به باورها و عقاید توده‌ها، نقش تصویرها، واژه‌ها و شعارها، شیوه‌های رهبران در اقناع جمعیت — تکرار، تأکید و سرایت — و انواع جمعیت‌ها، از هیئت‌های منصفه تا مجالس قانون‌گذاری، می‌پردازد.

کتاب پایه‌ای برای روان‌شناسی اجتماعی شد، اما تاریخی ناخوشایند هم دارد: رهبران تمامیت‌خواه قرن بیستم آن را با دقت خواندند و از آن دستورالعمل تبلیغات ساختند. برخی دیدگاه‌های لوبون، از جمله تکیه‌اش بر «روح نژادی» ملت‌ها، امروز پذیرفتنی نیست. با این همه، برای فهم رفتار جمعی، تبلیغات سیاسی و افکار عمومی، هم آموزنده است و هم هشداردهنده.