The Origin and Development of the Quantum Theory

«پیدایش و تحول نظریهٔ کوانتوم» متن خطابه‌ای است که ماکس پلانک، فیزیک‌دان آلمانی، در دوم ژوئن ۱۹۲۰ هنگام دریافت جایزهٔ نوبل در برابر فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد در استکهلم ایراد کرد. ترجمهٔ انگلیسی را اچ. تی. کلارک و ال. زیلبرشتاین فراهم کرده‌اند و انتشارات کلارندون آکسفورد آن را در ۱۹۲۲ منتشر کرد.

پلانک در این گفتار شرح می‌دهد چگونه پژوهش دربارهٔ تابش جسم سیاه او را در ۱۹۰۰ به این فرض رساند که انرژی به‌صورت بسته‌های گسسته مبادله می‌شود؛ فرضی که نخست دشوار و غریب می‌نمود، اما بعدها بنیان فیزیک نو شد. او به ثابت جهانی خود و به مسیر پرفرازونشیب پذیرفته‌شدن نظریه می‌پردازد.

متن کوتاه است ولی ارزش تاریخی بالایی دارد، چون بنیان‌گذار خودش پیشینهٔ فکری و دشواری‌های نخستین کشف را بازگو می‌کند. برای دانشجویان فیزیک و علاقه‌مندان به تاریخ علم، فرصتی نادر برای شنیدن صدای خالق نظریه است و برای خواندن آن آشنایی ابتدایی با مفاهیم فیزیک لازم است.