The Foundations of Science

«بنیادهای علم» سه کتاب مشهور آنری پوانکاره، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان بزرگ فرانسوی، را در یک جلد گرد آورده است: «علم و فرضیه»، «ارزش علم» و «علم و روش». این ترجمهٔ انگلیسی جورج بروس هالستد است، با پیشگفتاری ویژه از خود پوانکاره و مقدمه‌ای از فیلسوف آمریکایی جوزایا رویس.

پرسش اصلی پوانکاره این است: قوانین علم را کشف می‌کنیم یا می‌سازیم؟ او از سرشت استدلال ریاضی و استقرا آغاز می‌کند، به هندسه‌های نااقلیدسی، فضا و زمان، و اصول مکانیک و فیزیک می‌رسد و نشان می‌دهد بسیاری از آنچه بدیهی می‌پنداریم «قرارداد» است — ولی قراردادی که دلخواه نیست و تجربه راهنمای آن است. در «ارزش علم» دربارهٔ سنجش زمان، بحران فیزیک ریاضی و اصل نسبیت سخن می‌گوید و اندکی پیش از اینشتین به برخی ایده‌های نسبیت خاص نزدیک می‌شود.

بخش مشهور «علم و روش» توصیف لحظهٔ کشف است: پوانکاره روایت می‌کند که راه‌حل مسئله‌ای که مدت‌ها درگیرش بود، درست وقتی پا بر پلهٔ یک اتوبوس می‌گذاشت به ذهنش رسید؛ روایتی که سرچشمهٔ پژوهش‌های بسیاری دربارهٔ نقش ناخودآگاه در آفرینش علمی شد. کتاب برای خوانندهٔ علاقه‌مند به فلسفهٔ علم و ریاضیات نوشته شده و بیشتر آن بی‌دانش تخصصی هم دنبال‌کردنی است.