Fragments of Science

«پاره‌های علم» مجموعه‌ای از جستارها، سخنرانی‌ها و نقدهای جان تیندال، فیزیک‌دان ایرلندی و از برجسته‌ترین مروجان علم در قرن نوزدهم، است که نخست در ۱۸۷۱ منتشر شد و بارها گسترش یافت. نسخهٔ حاضر ویراست ششم (۱۸۷۹) است که در دو جلد سامان یافته. تیندال در این نوشته‌ها مفاهیم فیزیک را با همان شور و روشنی‌ای برای خوانندهٔ غیرمتخصص باز می‌کند که سخنرانی‌هایش را در مؤسسهٔ سلطنتی لندن پرطرفدار کرده بود.

جلد نخست، با عنوان «طبیعت بی‌جان»، به تابش مرئی و نامرئی، جذب گرمای تابشی در گازها و بخارها، واکنش‌های شیمیایی ناشی از نور و آبی بودن آسمان می‌پردازد و جستار مشهور «دربارهٔ غبار و بیماری» را می‌آورد که آزمایش‌های تیندال با پرتو نور در هوای غبارآلود را به نظریهٔ میکروبی بیماری و پژوهش‌های پاستور پیوند می‌دهد. گزارش سفر برای رصد خورشیدگرفتگی، جستارهایی دربارهٔ نیاگارا، یخچال‌های آلپ، مغناطیس و زندگی فارادی نیز در آن است. جلد دوم به مرز علم و پرسش‌های فلسفی می‌رود: ماده و نیرو، کاربرد علمی تخیل، تخمیر و تولید خودبه‌خودی، و نوشته‌های جنجالی تیندال دربارهٔ رابطهٔ علم و دین.

دو سهم علمی خود تیندال در این صفحات بازتاب دارد: پراکندگی نور به‌وسیلهٔ ذرات ریز، که هنوز «اثر تیندال» نامیده می‌شود، و این کشف که بخار آب و دی‌اکسید کربن گرمای زمین را نگه می‌دارند؛ نخستین شواهد آزمایشگاهی آنچه امروز «اثر گلخانه‌ای» می‌نامیم. کتاب برای علاقه‌مندان فیزیک، تاریخ علم و ترویج علم خواندنی است.