Opticks

«اپتیک» دومین کتاب بزرگ آیزاک نیوتن پس از «اصول ریاضی فلسفهٔ طبیعی» است و در ۱۷۰۴ منتشر شد. برخلاف «اصول» که به لاتین و با ریاضیات سنگین هندسی نوشته شده بود، نیوتن «اپتیک» را به انگلیسی و بر پایهٔ آزمایش نوشت. هر ادعا با شرح دقیق آزمایشی همراه است که خواننده می‌تواند تکرارش کند؛ همین کتاب را به الگوی روش تجربی در فیزیک بدل کرد.

کتاب اول به بازتاب و شکست نور و آزمایش‌های مشهور منشور می‌پردازد و نتیجهٔ بزرگ نیوتن را ثابت می‌کند: نور سفید ترکیبی از پرتوهای رنگی گوناگون است که هرکدام به اندازهٔ متفاوتی می‌شکنند، نه چیزی یکدست که منشور رنگینش کند. کتاب دوم رنگ‌های لایه‌های نازک، از جمله «حلقه‌های نیوتن»، را بررسی می‌کند و کتاب سوم به خمش نور در کنار لبهٔ اجسام می‌پردازد.

بخش پایانی کتاب فهرستی از «پرسش‌ها»ست که نیوتن در ویراست‌های بعدی گسترش داد: حدس‌هایی جسورانه دربارهٔ ماهیت نور، گرما، گرانش، واکنش‌های شیمیایی و ساختار ماده که نسل‌ها فیزیک‌دان را مشغول کرد. متن حاضر از ویراست چهارم (۱۷۳۰) است که بر پایهٔ اصلاحات خود نیوتن آماده شد.

برای علاقه‌مندان تاریخ علم و فیزیک، خواندن نیوتن به زبان خودش و دیدن اینکه چگونه از آزمایشی ساده به قانونی کلی می‌رسد، تجربه‌ای آموزنده است.