Thoughts on Man, His Nature, Productions and Discoveries

«اندیشه‌هایی دربارهٔ انسان، طبیعت، دستاوردها و کشفیات او» (۱۸۳۱) از واپسین آثار ویلیام گادوین، فیلسوف و رمان‌نویس انگلیسی، است. گادوین در جوانی با کتاب «تحقیقی دربارهٔ عدالت سیاسی» (۱۷۹۳) پرآوازه شد و از پیشگامان آنارشیسم فلسفی به شمار می‌آید؛ همسرش مری وولستون‌کرافت و دخترش مری شلی، نویسندهٔ «فرانکنشتاین»، بود.

این کتاب را در هفتادوپنج‌سالگی منتشر کرد و در پیشگفتارش می‌گوید که حاصل اندیشه‌هایی است که در طول سی‌وچهار سال، از زمان انتشار کتاب «پژوهنده»، به ذهنش رسیده‌اند. جستارها به موضوع‌های گوناگونی می‌پردازند: توانایی‌های ذهن و تفاوت استعدادها، نبوغ، حافظه و یادگیری، شرم و خودبینی، اراده و آزادی، ایمان و بی‌ایمانی، و اینکه آیا انسان می‌تواند بهتر شود. در لابه‌لای آن‌ها، نکته‌هایی از زندگی خود نویسنده نیز آمده است.

لحن کتاب آرام‌تر و کم‌ادعاتر از آثار جوانی اوست، اما همان خوش‌بینی بنیادی را دارد که آدمی با آموزش و استدلال دگرگون می‌شود. گادوین می‌گوید همیشه کوشیده برای مردم عادی و به زبانی روشن بنویسد. برای دیدن اندیشهٔ روشنگری در آخرین مرحله‌اش، خواندنی است.