The Practice and Theory of Bolshevism

برتراند راسل در بهار ۱۹۲۰ همراه هیئتی از حزب کارگر بریتانیا به روسیهٔ شوروی رفت. او خود سوسیالیست بود و با امید و همدلی به انقلاب سفر کرد و با لنین گفت‌وگویی طولانی داشت. اما آنچه دید — سانسور، پلیس مخفی، ترس، تمرکز قدرت در دست حزبی کوچک و تعصبی شبه‌دینی به آموزه‌ها — او را قانع کرد که این راه به استبدادی تازه می‌انجامد.

کتاب دو بخش دارد: نخست گزارش مشاهدات راسل از زندگی، اقتصاد و سیاست در روسیهٔ پس از انقلاب، همراه با تصویری از چهره‌های رهبری؛ و سپس تحلیل نظری او از بلشویسم، از تفسیر مادی‌گرایانهٔ تاریخ تا این پرسش که چرا تصرف قدرت با زور، به ناچار به حکومت اقلیتی ممتاز می‌رسد.

راسل در همان پیشگفتار انقلاب روسیه را از رویدادهای بزرگ و قهرمانانهٔ تاریخ جهان می‌خواند، و همین انصاف نقدش را باورپذیرتر می‌کند. بسیاری از هواداران چپ‌گرای غربی‌اش از این کتاب خشمگین شدند، اما پیش‌بینی‌هایش در دهه‌های بعد به‌طرزی شگفت درست از آب درآمد. سندی است از اینکه یک ناظر صادق چگونه می‌تواند برخلاف آرزوی خودش گزارش دهد.