The Roman History of Ammianus Marcellinus

«تاریخ روم» اثر آمیانوس مارکلینوس، افسر و مورخ رومیِ اهل انطاکیه در سدهٔ چهارم میلادی، ادامهٔ تاریخ تاکیتوس بود و از ۹۶ تا ۳۷۸ میلادی را در سی‌ویک کتاب دربرمی‌گرفت. از آن فقط کتاب‌های چهاردهم تا سی‌ویکم، یعنی ماجراهای ۳۵۳ تا ۳۷۸، باقی مانده است. ترجمهٔ انگلیسی سی. دی. یانگ نخست در ۱۸۶۲ در مجموعهٔ بوهن چاپ شد.

آمیانوس خود در لشکرکشی‌ها حضور داشت و در سپاه اورسیکینوس خدمت کرد و همراه ژولیان در جنگ با ایران ساسانی بود. گزارش‌هایش از محاصرهٔ آمیدا به دست شاپور دوم، لشکرکشی ژولیان به بین‌النهرین و مرگ او و نیز توصیفش از ایرانیان، هون‌ها و دیگر مردمان برای خواننده‌ای که به تاریخ ایران علاقه دارد بسیار ارزشمند است.

گیبون بارها او را مورخی دقیق و بی‌طرف ستوده است. نثرش فشرده و گاه پیچیده است و ترجمهٔ یانگ فهرست راهنمای مفصل دارد. برای مطالعهٔ سدهٔ چهارم، روابط روم و ایران و زوال امپراتوری منبعی بنیادین است.