The Strange Adventures of Andrew Battell

«ماجراهای شگفت اندرو باتل» (The Strange Adventures of Andrew Battell) روایت دریانوردی انگلیسی از شهر لی (Leigh) در اسکس است که در پایان سدهٔ شانزدهم و آغاز هفدهم سال‌ها در آنگولا و مناطق اطراف آن زیست. متن او را ساموئل پرچس در «زیارت‌گران پرچس» چاپ کرده و ا. گ. راونشتاین آن را برای انجمن هاکلوت (چاپ ۱۹۰۱) ویراسته و با یادداشت‌ها و تاریخچه‌ای مختصر از کنگو و آنگولا همراه کرده است.

باتل در سفری به رود پلات، در سواحل برزیل به دست پرتغالی‌ها افتاد و به آنگولا فرستاده شد. فصل‌های کتاب از تجارت در ساحل، زندانی شدن، تبعید و فرار می‌گوید و سپس از زندگی با مردمی که «گاگا» یا «ایاگا» نامیده می‌شوند، جنگ‌هایشان و آداب زندگی آنان. در ادامه از بازگشت نزد پرتغالی‌ها، گریز، ماه‌ها زندگی در جنگل و رسیدن به لوآنگو و توصیف ولایت‌ها و آداب پادشاه و مردم آنجا می‌نویسد.

کتاب از منابع دست‌اول و مهم دربارهٔ آفریقای مرکزی در آن روزگار است، هرچند باید آن را با نگاه روایت‌گر اروپایی و مقتضیات زمانه خواند. برای دوستداران سفرنامه‌های کهن و تاریخ اکتشاف مناسب است.