With the pilgrims to Mecca

«با زائران مکه: حج بزرگ سال ۱۳۱۹ هجری، ۱۹۰۲ میلادی» را حاجی خان، فرستادهٔ ویژهٔ روزنامهٔ «مورنینگ پست»، همراه با ویلفرید اسپارُوی نوشته است. مقدمهٔ کتاب از آرمینیوس وامبری، خاورشناس مجاری، است و در سال ۱۹۰۵ در لندن و نیویورک به چاپ رسید. تصویر آغازین آن، نقاشی هندی کهنی از حرم با کعبه و اماکن پیرامونش است.

کتاب روایت سفر و مناسک حج در آغاز سدهٔ بیستم است؛ دوره‌ای که سفر به حجاز دشوار بود و گزارش‌های دست‌اول از آن برای خوانندگان غربی کمیاب بود. خواننده از لابه‌لای متن با مسیر زائران، شهرها و منزلگاه‌ها، شلوغی و آیین‌های حج و فضای اجتماعی آن زمان آشنا می‌شود.

این اثر برای علاقه‌مندان به تاریخ حج، سفرنامه‌های سدهٔ نوزدهم و بیستم و نگاه مطبوعات اروپایی به دنیای اسلام ارزش مستندی دارد. چون در بستر زمان خود و برای مخاطب انگلیسی‌زبان نوشته شده، می‌توان آن را سندی تاریخی از شیوهٔ توصیف حج در آن روزگار دانست.