Cyropaedia: The Education of Cyrus

گزنفون خودش با سپاه یونانی تا دل ایران رفته بود و پارسیان را از نزدیک دیده بود. در این کتاب، تربیت و فرمانروایی کوروش را روایت می‌کند: چگونه آموخت، چگونه سپاه ساخت، و چگونه بر مردمی چنین گوناگون حکم راند.

باید روشن گفت که این تاریخ دقیق نیست؛ گزنفون کوروش را چارچوبی برای بیان نظریهٔ خودش دربارهٔ رهبری گرفته و بخش‌هایی از آن ساختگی است. با این حال، جزئیات فراوانی از آداب و سازمان هخامنشی در آن هست که جای دیگری نیامده.

این کتاب قرن‌ها آینهٔ شاهان اروپا بود — اسکندر، سیسرون، ماکیاولی و جفرسون همه خواندندش. برای خوانندهٔ ایرانی، دیدن اینکه بزرگ‌ترین پادشاه ما در چشم یک یونانی چه جایگاهی داشت، خواندنی است.