The Rubaiyat of Omar Khayyam

«رباعیات عمر خیام» در این فایل، ترجمهٔ مشهور انگلیسی ادوارد فیتزجرالد، شاعر انگلیسی، از رباعیات منسوب به حکیم عمر خیام نیشابوری است. خیام در زمان خود بیش از هر چیز ریاضی‌دان و ستاره‌شناس شناخته می‌شد و رباعیات منسوب به او قرن‌ها در حاشیه ماند. فایل هم متن ویراست نخست (۱۸۵۹) و هم ویراست پنجم فیتزجرالد را همراه با مقدمه و یادداشت‌های او در بر دارد.

ترجمهٔ فیتزجرالد در ۱۸۵۹ منتشر شد، در آغاز فروش نرفت، ولی چند سال بعد شاعران پیش‌رافائلی کشفش کردند و به یکی از پرخواننده‌ترین کتاب‌های شعر در زبان انگلیسی بدل شد. مقدمهٔ فیتزجرالد روایت افسانه‌ای «سه یار دبستانی» — خیام، نظام‌الملک و حسن صباح — را هم بازگو می‌کند.

باید دانست که این ترجمه آزاد است: فیتزجرالد رباعی‌ها را برگزیده، بازچیده، با هم درآمیخته و گاه از خود افزوده است. آنچه می‌خوانید خیامِ فیتزجرالد است، نه دقیقاً خیامِ نیشابور. با این حال، همین متن نام خیام را به جهان برد؛ برای خوانندهٔ فارسی‌زبان، مقایسهٔ آن با رباعیات اصلی تجربه‌ای شیرین و آموزنده است.