Biographia Literaria

«بیوگرافیا لیتراریا» یا «زندگی‌نامهٔ ادبی» (۱۸۱۷) اثر ساموئل تیلور کالریج، شاعر و منتقد رمانتیک انگلیسی، ظاهراً شرح زندگی ادبی و عقاید نویسنده است، اما در عمل آمیزه‌ای از خاطره، فلسفه و نقد ادبی است. کالریج از سال‌های مدرسه و نخستین آثارش آغاز می‌کند، از برخوردش با منتقدان می‌گوید و سپس وارد بحث‌های فلسفی دربارهٔ ذهن و ادراک می‌شود.

در فصل‌های فلسفی، او نظریهٔ تداعی معانی را از ارسطو تا هارتلی نقد می‌کند و از وام خود به کانت، فیشته و شلینگ سخن می‌گوید. اوج این بخش، فصل سیزدهم و تعریف مشهور او از «تخیل» و تمایزش با «وهم» (fancy) است. نیمهٔ دوم کتاب به ماجرای پیدایش «ترانه‌های غنایی»، نقد شعر ویلیام وردزورث، تعریف شعر و شاعر و تحلیل «ونوس و آدونیس» شکسپیر اختصاص دارد و «نامه‌های ساتیرین» دربارهٔ سفر او به آلمان نیز در آن آمده است.

متن پراکنده، پرگریز و گاه دشوار است، اما از اثرگذارترین کتاب‌های نقد ادبی در زبان انگلیسی به شمار می‌رود و مفهومی چون «تعلیق ارادی ناباوری» از همین کتاب به زبان نقد راه یافته است. برای دانشجویان ادبیات انگلیسی و علاقه‌مندان به رمانتیسم و فلسفهٔ هنر، متنی بنیادین است.