An analysis of religious belief

«تحلیل باور دینی» (An Analysis of Religious Belief) اثر ویسکونت آمبرلی، اندیشمند آزادی‌خواه انگلیسی و پدر برتراند راسل، پژوهشی گسترده دربارهٔ پیدایش و تحول باورهای دینی است که در ۱۸۷۶ در لندن منتشر شد. نسخهٔ این کتاب چاپ نیویورک است که با یادداشتی از ویرایشگر دربارهٔ یکدست‌سازی نویسه‌گردانی‌های واژه‌های چینی همراه شده است.

نویسنده به‌جای دفاع از یک آیین خاص، می‌کوشد دین‌های جهان را کنار هم بنهد و با نگاهی تطبیقی بررسی کند. در متن به متون و آموزه‌هایی از چین، هند و ایران باستان ارجاع داده می‌شود و عبارت‌هایی از کتاب‌های مقدس این سرزمین‌ها نقل و سنجیده می‌شود. هدف او شناخت خاستگاه اندیشه‌های دینی، رابطهٔ آن‌ها با اخلاق و ارزیابی میزان پایداری آن‌ها در برابر عقل و دانش روزگار خودش است.

آمبرلی از موضع عقل‌گرایی ویکتوریایی می‌نویسد و بر شعار روی جلد، «حقیقت را خواهید شناخت و حقیقت شما را آزاد خواهد کرد»، تکیه دارد. بسیاری از داوری‌های او ریشه در دانش و پیش‌فرض‌های سدهٔ نوزدهم دارد، اما کتاب هنوز نمونه‌ای روشن از نگاه آزاداندیشانهٔ آن دوره به دین‌پژوهی است.

این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ ادیان، دین‌پژوهی تطبیقی و تاریخ فکری انگلستان قرن نوزدهم مناسب است.