Analysis of the Phenomena of the Human Mind

«تحلیل پدیده‌های ذهن آدمی» مهم‌ترین اثر روان‌شناختی جیمز میل (۱۷۷۳–۱۸۳۶)، فیلسوف، اقتصاددان و تاریخ‌نگار اسکاتلندی، است که نخستین بار در ۱۸۲۹ در دو جلد منتشر شد. این متن ویرایش ۱۸۶۹ است که پسرش جان استوارت میل همراه با یادداشت‌های الکساندر بین، اندرو فیندلیتر و جورج گروت فراهم کرد.

جیمز میل کوشید همهٔ فعالیت‌های ذهن را با یک اصل توضیح دهد: تداعی. به نظر او هر اندیشهٔ پیچیده از حس‌ها و «ایده»های ساده‌ای ساخته شده که به سبب همراهی در تجربه به هم پیوند خورده‌اند. او با همین ابزار به سراغ حس، ایده، نام‌گذاری و زبان، حافظه، تخیل، باور، لذت و درد، انگیزه‌ها و اراده می‌رود.

ارزش ویژهٔ این ویرایش در پانوشت‌های آن است. جان استوارت میل و همکارانش هر جا لازم دیدند، با احترام اما بی‌پرده، توضیح دادند که جیمز میل کجا بیش از حد ساده‌سازی کرده یا خطا رفته است. نتیجه، گفت‌وگویی میان دو نسل از روان‌شناسی تداعی‌گراست.

کتاب از متون بنیادین روان‌شناسی انگلیسی پیش از روان‌شناسی تجربی است و برای علاقه‌مندان تاریخ روان‌شناسی و فلسفهٔ ذهن، به‌ویژه سنت تجربه‌گرایی بریتانیا، سندی ارزشمند است.