Armenia

«ارمنستان: یک سال در ارزروم و در مرزهای روسیه، ترکیه و ایران» (Armenia: A Year at Erzeroom) سفرنامه‌ای از رابرت کرزن، دیپلمات و پژوهشگر انگلیسی است که در ۱۸۵۴ منتشر شد. کرزن پیش‌تر با «دیدار از صومعه‌های لوانت» شناخته شده بود و در این کتاب حاصل اقامت خود را در منطقهٔ مرزی بازگو می‌کند.

او در پیشگفتار از کشمکش دیرینهٔ قبایل کرد در سرحدات ایران و عثمانی، از ناامنی راه‌ها و از اوضاع آشفتهٔ آن نواحی کوهستانی می‌نویسد؛ سرزمینی که از کوه آرارات آغاز می‌شود و تا اروندرود امتداد می‌یابد. کتاب با نقشه و گراورهای چوبی همراه است و به مردم، شهرها و ماجراهای سفر می‌پردازد.

این اثر از آن جهت ارزشمند است که گزارش دست‌اولی از مرزهای ایران، عثمانی و روسیه در آستانهٔ جنگ کریمه به دست می‌دهد. برای خوانندگان علاقه‌مند به تاریخ خاورمیانه و قفقاز و سفرنامه‌نویسی اروپایی سدهٔ نوزدهم خواندنی است.