Degeneration

«انحطاط» (Degeneration) نوشتهٔ ماکس نوردائو (۱۸۴۹–۱۹۲۳)، پزشک و منتقد مجارستانی‌تبار، در ۱۸۹۲ به آلمانی با نام «Entartung» منتشر شد و این ترجمهٔ انگلیسی از ویراست دوم آن در ۱۸۹۵ در لندن درآمد و هیاهوی بسیار برانگیخت. نوردائو آن را به چزاره لومبروزو، استاد روان‌پزشکی تورین، تقدیم کرده و می‌گوید بدون کار او نوشته نمی‌شد.

نوردائو در کتاب به نقد هنر و ادبیات «پایان قرن» می‌پردازد و آثار چهره‌هایی چون ایبسن، نیچه، واگنر، تولستوی و نقاشان و شاعران سمبولیست را نشانهٔ بیماری و فساد عصبی تمدن می‌شمارد. بخش‌های کتاب به پدیده‌هایی مانند عرفان‌گرایی، خودپرستی افراطی و واقع‌گرایی اختصاص دارند.

نظریهٔ او شبه‌علمی بود و منتقدانی چون برنارد شاو آن را مردود می‌دانستند؛ بعدها هم برخی از مفهوم «انحطاط» برای توجیه ایدئولوژی‌های خطرناک استفاده کردند. با این حال کتاب سند مهمی از اضطراب فرهنگی اروپا در پایان قرن نوزدهم و از نگاه محافظه‌کارانهٔ آن دوره به هنر نو است.

باید آن را با نگاهی انتقادی خواند؛ برای علاقه‌مندان به تاریخ هنر و نقد ادبی و تاریخ علوم انسانی آموزنده است.