Free Thought and Official Propaganda

«اندیشهٔ آزاد و تبلیغات رسمی» متن سخنرانی برتراند راسل در «یادبود کانوی» است که در ۲۴ مارس ۱۹۲۲ در مؤسسهٔ ساوت پلیس لندن ایراد شد، با ریاست گراهام والاس که سخنان آغازینش نیز در کتاب آمده است. راسل در آن زمان به خاطر مخالفت با جنگ جهانی اول از دانشکدهٔ ترینیتی کیمبریج اخراج شده و به زندان رفته بود، و آزادی اندیشه برایش موضوعی شخصی بود.

پرسش راسل این است که چرا در کشورهایی که قانوناً آزادی بیان دارند، اندیشه هنوز آزاد نیست. او نشان می‌دهد که مجازات‌های قانونی دگراندیشی کاهش یافته، اما فشار اقتصادی — خطر از دست دادن شغل و نان — و شکل‌دهی ذهن‌ها از راه آموزش رسمی و تبلیغات دولت‌ها و مطبوعات، همچنان مانع داوری مستقل‌اند. به گمان او مدرسه بیش از آنکه شیوهٔ اندیشیدن بیاموزد، باورهای از پیش آماده را القا می‌کند.

راه‌حلی که پیشنهاد می‌کند، پرورش نوعی شکاکیت سنجیده است: آموختن اینکه چگونه شواهد را بسنجیم، از ادعاهای ناسازگار چه بفهمیم و به کدام منبع و تا چه اندازه اعتماد کنیم. متن کوتاه، روشن و پر از طنز ویژهٔ راسل است و یک قرن پس از نگارش، در روزگار رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی، همچنان تازه می‌نماید.