Science & Education: Essays

«علم و آموزش» جلد سوم از مجموعهٔ جستارهای تامس هنری هاکسلی، زیست‌شناس بزرگ انگلیسی و مدافع سرسخت داروین، است که در ۱۸۹۳ منتشر شد. این کتاب سخنرانی‌ها و مقاله‌هایی را گرد می‌آورد که هاکسلی طی بیش از سی سال، برای مخاطبانی گوناگون از کارگران تا دانشگاهیان، دربارهٔ جایگاه علم در آموزش نوشت.

در قرن نوزدهم آموزش «واقعی» یعنی لاتین و یونانی، و علم را مهارتی فنی و فرودست می‌دانستند. هاکسلی در جستارهایی چون «آموزش آزاد و جای یافتن آن» و «علم و فرهنگ» استدلال می‌کند که آموزش علمی باید در کنار ادبیات، نه پس از آن، بخشی از تربیت هر انسان فرهیخته باشد؛ و همزمان از ارزش ادبیات و تاریخ هم دفاع می‌کند.

مجموعه با خطابه‌ای دربارهٔ جوزف پریستلی آغاز می‌شود و جستارهایی دربارهٔ ارزش آموزشی تاریخ طبیعی، آموزش پزشکی، دانشگاه‌ها، آموزش فنی، و حتی «رهایی سیاهان و سفیدان» (دربارهٔ برده‌داری و حقوق زنان) را در بر دارد. نثر هاکسلی صریح، استدلالی و پرشور است و نمونه‌ای درخشان از سخنوری علمی ویکتوریایی به شمار می‌آید.

خوانندگانی که به تاریخ آموزش، فلسفهٔ تعلیم و تربیت و جدال «دو فرهنگ» علم و ادب علاقه دارند، در این کتاب بحثی می‌یابند که هنوز تازه است.