Irene Iddesleigh

«آیرین ایدزلی» نخستین رمان آماندا مک‌کیتریک راس، معلم ایرلندی اهل لارن در ایرلند شمالی، است که در ۱۸۹۷ در بلفاست چاپ شد؛ شوهرش هزینهٔ چاپ را به‌عنوان هدیهٔ سالگرد ازدواجشان پرداخت. داستان ملودرامی ویکتوریایی است: آیرین، دختری فرزندخوانده، با سر جان دانفرن، اشراف‌زاده‌ای ثروتمند و بدگمان، ازدواج می‌کند، در حالی که دلش جای دیگری است، و زندگی زناشویی‌شان به رنج و انزوا می‌کشد.

آنچه کتاب را مشهور کرد داستانش نیست، بلکه نثر آن است: جمله‌هایی پرطمطراق، انباشته از هم‌حروفی، استعاره‌های عجیب و پرسش‌های بلاغی بی‌پایان. همان سطرهای آغازین — که آیرین «بر ساحل آزادی محدود» قدم می‌زند و همدردی را به «امواج سرد آب‌های آشفته» می‌سپارد — نمونه‌ای از شیوهٔ اوست. راس خود را نابغه‌ای می‌دانست که منتقدان حسود درکش نمی‌کنند و به آنان با خشم پاسخ می‌داد.

کتاب در میان ادیبان به گنجینه‌ای از نثرِ ناخواسته خنده‌دار بدل شد. آلدوس هاکسلی جستاری دربارهٔ آن نوشت و گفته‌اند که در آکسفورد، حلقهٔ «اینکلینگز» — تالکین، سی. اس. لوئیس و دوستانشان — مسابقه می‌گذاشتند که چه کسی می‌تواند بیشتر از نوشته‌های راس را بی‌خنده بلند بخواند. امروز این رمان را باید همچون یکی از عجیب‌ترین و شادی‌بخش‌ترین کنجکاوی‌های تاریخ ادبیات خواند.