Mont-Saint-Michel and Chartres

هنری آدامز، مورخ آمریکایی و نوادهٔ دو رئیس‌جمهور ایالات متحده، این کتاب را نخست در ۱۹۰۴ به‌صورت خصوصی و برای دوستانش چاپ کرد و تنها در ۱۹۱۳، به اصرار انجمن معماران آمریکا، با نشر عمومی آن موافقت کرد. کتاب در قالب سفری نوشته شده است که در آن آدامز در نقش «عمو»یی راهنما، خوانندگانش را که «برادرزاده»ها می‌نامد، به دیدار بناهای قرون وسطایی فرانسه می‌برد.

سفر از صومعهٔ مون‌سن‌میشل آغاز می‌شود، دژی رومانسک بر صخره‌ای در دریا که روح جنگاور قرن یازدهم را بازتاب می‌دهد، و به کلیسای جامع شارتر می‌رسد که با شیشه‌های رنگی و تندیس‌هایش نمایندهٔ اوج گوتیک و پرستش مریم باکره در قرن‌های دوازدهم و سیزدهم است. آدامز در کنار معماری، از شعر حماسی و آوازهای تروبادورها، از دربارهای عشق، از عرفان سن‌برنار و فلسفهٔ آبلار و الهیات توماس آکویناس سخن می‌گوید.

حاصل، تصویری یکپارچه از جهان‌بینی قرون وسطاست که در آن هنر و ایمان و اندیشه به هم پیوسته‌اند. کتاب جستاری ادبی است، نه تاریخ متعارف یا راهنمای سفر، و برای دوستداران معماری، تاریخ هنر و فرهنگ قرون وسطای اروپا اثری ماندگار است.