The Song of Roland

«ترانهٔ رولان» کهن‌ترین اثر بزرگ ادبیات فرانسه است؛ حماسه‌ای از اواخر قرن یازدهم یا اوایل قرن دوازدهم که سرایندهٔ آن ناشناخته مانده است. شارلمانی هفت سال در اسپانیا جنگیده و همهٔ شهرها جز سرقسطه را گشوده است. مارسیل، پادشاه سرقسطه، پیشنهاد صلح می‌دهد و گانلون، ناپدری رولان، که از او کینه به دل دارد، با دشمن همدست می‌شود.

در بازگشت سپاه، رولان فرماندهی عقب‌دار را در گذرگاه کوهستانی رونسوو در پیرنه بر عهده می‌گیرد و با سپاهی بسیار بزرگ‌تر روبه‌رو می‌شود. دوستش اولیویه از او می‌خواهد شیپورش را بنوازد و شارلمانی را به یاری بخواند، اما غرور رولان مانع می‌شود. کشمکش میان دلیری بی‌پروا و خرد محتاطانه — «رولان دلیر است و اولیویه خردمند» — در دل حماسه قرار دارد.

نبرد رونسوو در ۷۷۸ میلادی واقعاً روی داد، اما مهاجمان باسک‌ها بودند؛ شعر، که سه قرن بعد و در فضای جنگ‌های صلیبی سروده شد، دشمن را به سپاه «سارازن»ها بدل کرده و تصویری نادرست و خصمانه از مسلمانان به دست می‌دهد که باید آن را در زمینهٔ تاریخی‌اش خواند. این نسخه ترجمهٔ منظوم سی. کی. اسکات مونکریف است و متن، بنیان ادبیات فرانسه و الگوی «شانسون دو ژست»ها به شمار می‌رود.