Notre-Dame de Paris

هوگو این رمان را تا حدی برای نجات یک ساختمان نوشت. کلیسای نوتردام در دههٔ ۱۸۳۰ رو به ویرانی بود و کسی اهمیتی نمی‌داد؛ هوگو فصل‌های بلندی دربارهٔ معماری گوتیک در دل داستان گنجاند تا خواننده ارزشش را ببیند. کتاب چنان گرفت که موج مرمت بناهای قرون وسطایی فرانسه از پی آن آمد.

داستان خودش تیره و بی‌رحم است: کوازیمودوی ناقص‌الخلقه، اسمرالدای کولی، و کشیشی که میل و ایمانش او را می‌درد. پایانی که هوگو نوشت، هیچ شباهتی به روایت‌های شاد امروزی ندارد.