Zadig; Or, The Book of Fate

«زادیگ، یا کتاب سرنوشت» داستان فلسفی کوتاهی از ولتر است که نخست در ۱۷۴۷ با نام «ممنون» و سپس در ۱۷۴۸ با نام کنونی منتشر شد. این متن، ترجمهٔ انگلیسی سال ۱۷۴۹ و از نخستین ترجمه‌های این کتاب است.

زادیگ جوانی است از بابل باستان: ثروتمند، دانا، نیک‌سرشت و میانه‌رو. با این همه، هر بار که گمان می‌کند به خوشبختی رسیده، حادثه‌ای تازه او را به خاک می‌نشاند: نامزدش او را رها می‌کند، دانایی‌اش او را به دادگاه می‌کشاند، و درستکاری‌اش دشمنان حسود می‌سازد. او از وزارت پادشاه بابل تا بردگی در سرزمین‌های عرب، فراز و فرودهای بسیار را از سر می‌گذراند.

مشهورترین فصل کتاب، «سگ و اسب»، است: زادیگ تنها از روی ردپاها و نشانه‌ها، سگ ملکه و اسب شاه را که هرگز ندیده، با دقتی شگفت توصیف می‌کند و به همین سبب به دزدی متهم می‌شود. این روش استنتاج از نشانه‌ها بعدها الگوی داستان‌های کارآگاهی شد و توماس هاکسلی جستاری با عنوان «روش زادیگ» دربارهٔ آن نوشت.

ولتر در قالب قصه‌ای شرقی به سبک «هزار و یک شب»، دربارهٔ سرنوشت، عدالت الهی و رنج انسان‌های نیک می‌اندیشد و در فصل‌های پایانی، در همسفری زادیگ با زاهدی رازآمیز، پرسش همیشگی «چرا بدی در جهان هست؟» را پیش می‌کشد. کتاب کوتاه و پرطنز است و مقدمه‌ای عالی برای «کاندید».