On Heroes, Hero-Worship, and the Heroic in History

«قهرمانان، قهرمان‌پرستی و امر قهرمانی در تاریخ» مجموعهٔ شش سخنرانی تامس کارلایل است که در ماه مه ۱۸۴۰ در لندن ایراد شد و سال بعد به چاپ رسید. تز مشهور کارلایل این است که تاریخ جهان در اساس، زندگی‌نامهٔ مردان بزرگ است و هر دوره را چهره‌هایی ساخته‌اند که دیگران به آنان دل سپرده‌اند.

هر سخنرانی به یک گونه از قهرمان می‌پردازد: قهرمان در هیئت خدا (اودین و اسطوره‌های اسکاندیناوی)، در هیئت پیامبر (حضرت محمد (ص) و اسلام)، در هیئت شاعر (دانته و شکسپیر)، در هیئت روحانی (لوتر و ناکس)، در هیئت ادیب (جانسون، روسو و برنز)، و در هیئت فرمانروا (کرامول و ناپلئون).

سخنرانی دوم برای خوانندهٔ فارسی‌زبان اهمیتی ویژه دارد: کارلایل در روزگاری که تصویر رایج اروپا از پیامبر اسلام آکنده از تعصب و دشمنی بود، آن تصویر را صریحاً رد کرد و از صداقت و عظمت او با احترام سخن گفت. «نظریهٔ مرد بزرگ» او امروز به‌درستی نقد می‌شود، چون تاریخ را نیروهای اجتماعی و اقتصادی هم می‌سازند؛ اما کتاب سندی مهم از اندیشهٔ قرن نوزدهم و نمونه‌ای از نثر پرشور کارلایل است.