The Adventures of Hajji Baba of Ispahan

«سرگذشت حاجی‌بابای اصفهانی» رمانی از جیمز موریه، دیپلمات و نویسندهٔ بریتانیایی است که نخستین بار در ۱۸۲۴ در لندن منتشر شد. موریه سال‌ها در ایران قاجار زندگی کرده و از نزدیک با دربار، شهرها و مردم آن آشنا شده بود. نسخهٔ این کتاب، چاپ ۱۸۹۵ مکمیلان با تصویرهای اچ. آر. میلار و مقدمهٔ جرج کرزن است.

رمان به شیوهٔ داستان‌های پیکارسک نوشته شده و در قالب خاطرات خود حاجی‌بابا، پسر دلاکی اصفهانی، روایت می‌شود. او پس از ترک خانه، به دست ترکمانان اسیر می‌شود، گاه راهزن و گاه دلاک و گاه خدمتکار شاهزاده‌ها می‌شود و از این رهگذر در جامعهٔ ایرانی آن روز می‌چرخد: از بازار و کاروان‌سرا تا دربار، روحانیان و مأموران دولت. فصل‌ها با عنوان‌هایی خوش‌خوان مانند «تولد و تحصیلات حاجی‌بابا» آغاز می‌شوند.

کتاب به‌دلیل طنز تند دربارهٔ فساد و ریاکاری در همهٔ طبقه‌ها شهرت یافت، و ترجمهٔ فارسی میرزا حبیب اصفهانی که با آزادی انجام شد، خود به اثری کلاسیک و جنجالی در ادبیات فارسی بدل شد. برای خواننده‌ای که به تاریخ اجتماعی ایران دورهٔ قاجار و نگاه اروپاییان به شرق علاقه دارد، متنی جذاب و بحث‌برانگیز است.