Across Coveted Lands

آرنولد هنری سویج لندور (۱۸۶۵–۱۹۲۴)، نقاش، کاوشگر و سفرنامه‌نویس انگلیسی، در آغاز سدهٔ بیستم سفری زمینی از بندر فلاشینگ در هلند تا کلکته در هند را آغاز کرد و گزارش آن را در این کتاب دوجلدی با بیش از ۱۷۵ تصویر، نقشه و طرح از خودش منتشر کرد. عنوان کتاب، «گذر از سرزمین‌های مطلوب»، اشاره به سرزمین‌هایی است که روسیه و بریتانیا در رقابت موسوم به «بازی بزرگ» برای نفوذ در آن‌ها با هم کشمکش داشتند.

مسیر سفر از لهستان و کی‌یف و خارکف و روستوف به باکو می‌رسد و از آنجا با کشتی به بندر انزلی و سپس رشت، قزوین و تهران. بخش بزرگ کتاب به ایران دورهٔ قاجار اختصاص دارد: جادهٔ رشت–تهران که امتیازش در دست روس‌ها بود، بازارها و کاروانسراها، تجارت ابریشم و برنج گیلان، قنات‌ها، زندگی خارجیان در تهران، سفارتخانه‌ها و دیدگاه‌های مردم و روحانیان. لندور سپس از راه شهرهای مرکزی ایران به کرمان می‌رود و با کاروان شتر از بیابان‌های بلوچستان به هند می‌رسد. دو بچه‌گربهٔ ایرانی که در کرمان خرید، همراه همیشگی‌اش در این راه بودند.

نگاه لندور گاه از داوری‌های اروپامحورانهٔ روزگارش خالی نیست، اما جزئیات فراوانی که از اقتصاد، راه‌ها، تجارت و سیاست ثبت کرده، کتاب را برای خوانندهٔ ایرانی سندی ارزشمند و دست‌اول از ایران اواخر قاجار می‌کند. برای علاقه‌مندان سفرنامه، تاریخ ایران و رقابت روس و انگلیس، منبعی پربار است.