By-Ways of Bombay

«کوچه‌پس‌کوچه‌های بمبئی» کتابی از س. م. ادواردز، افسر و مقام اداری بریتانیایی در بمبئی، است. ادواردز سال‌ها در این شهر خدمت کرد و در مقدمه می‌گوید مقاله‌ها را ابتدا با نام مستعار «اتونِنسیس» در «تایمز آو ایندیا» نوشت و بعد در قالب کتاب درآورد.

او خود می‌گوید نوشته‌ها پژوهش علمی نیست، بلکه یادداشت‌هایی است از آدم‌هایی که دیده و چیزهایی که در چند سال خدمت در بمبئی تجربه کرده است. کتاب از زندگی در محله‌ها، بازار، جشن‌ها و آیین‌های مذهبی تا شخصیت‌های عجیب شهر می‌نویسد. چاپ دوم با تصویرهایی از ام. وی. دورندهار و مقاله‌ای دربارهٔ شورش‌های تیلاک در سال ۱۹۰۸ تکمیل شد و به‌دلیل فروش سریع نخستین چاپ، انتشارات تاراپوروالا آن را منتشر کرد.

اثر برای کسانی که به تاریخ شهری هند، جامعه‌شناسی بمبئی و سفرنامه‌های دوران استعمار علاقه دارند ارزش دارد؛ هرچند از دید یک مقام بریتانیایی نوشته شده و باید با همین نگاه خوانده شود.