Mary Barton

«مری بارتن» (۱۸۴۸) نخستین رمان الیزابت گاسکل است و با زیرعنوان «داستانی از زندگی منچستر» منتشر شد. گاسکل همسر یک کشیش در منچستر بود و از نزدیک با فقر کارگران کارخانه‌ها آشنایی داشت؛ پس از مرگ پسر خردسالش، برای تسکین اندوه به نوشتن روی آورد و همین تجربه‌های روزمره را دستمایهٔ رمان کرد.

داستان در سال‌های سخت دههٔ ۱۸۴۰ می‌گذرد. جان بارتن، کارگری درستکار، در روزگار بیکاری و گرسنگی همسرش را از دست می‌دهد و از بی‌اعتنایی کارخانه‌داران هرچه تلخ‌کام‌تر می‌شود و به جنبش چارتیست‌ها می‌پیوندد. دخترش مری میان دو خواستگار مانده است: جم ویلسن، مکانیک جوان و صادق، و هری کارسون، پسر ثروتمند یک کارخانه‌دار. وقتی خشم طبقاتی به خشونت می‌انجامد، مری ناگزیر می‌شود برای نجات کسی که دوستش دارد دست به کاری بزند که از توانش بیرون به نظر می‌رسد.

گاسکل گرسنگی، تیفوس و زندگی در زیرزمین‌های نمور را بی‌پرده توصیف کرد و همین بی‌پردگی خشم برخی کارخانه‌داران را برانگیخت که او را به جانبداری از کارگران متهم کردند. کتاب اما با استقبال گسترده روبه‌رو شد و توجه چارلز دیکنز را جلب کرد که گاسکل را به همکاری با نشریه‌اش دعوت کرد.

«مری بارتن» از نمونه‌های برجستهٔ «رمان صنعتی» است و برای خوانندگان ادبیات ویکتوریایی و تاریخ اجتماعی انقلاب صنعتی خواندنی است.