Micrographia

«میکروگرافیا» (۱۶۶۵) نخستین کتاب بزرگ دربارهٔ جهانی است که چشم برهنه نمی‌بیند. رابرت هوک، دانشمند تجربی پرکار انجمن سلطنتی لندن، با میکروسکوپی که خودش ساخته و بهبود داده بود هر چیزی را که به دستش رسید زیر عدسی گذاشت: نوک سوزن و لبهٔ تیغ، برف و کپک، چوب‌پنبه و زغال، بال مگس و چشم مرکب حشرات، و مشهورتر از همه یک کَک و یک شپش.

ارزش ماندگار کتاب در تصویرهای حکاکی‌شدهٔ آن است — برخی تاشده و چند برابر صفحهٔ کتاب — که برای نخستین بار جهان میکروسکوپی را پیش چشم مردم عادی گذاشت. هوک در توصیف چوب‌پنبه خانه‌های کوچک منظمی دید و آن‌ها را «سلول» نامید، چون او را به یاد حجره‌های راهبان می‌انداخت؛ واژه‌ای که از همین‌جا به زیست‌شناسی راه یافت. ساموئل پیپس، خاطره‌نویس مشهور انگلیسی، تا دو بامداد بیدار ماند تا کتاب را بخواند و آن را مبتکرانه‌ترین کتابی خواند که در عمرش دیده بود.

کتاب فقط گزارش مشاهده نیست؛ هوک در کنار تصویرها دربارهٔ ماهیت نور و رنگ، فسیل‌ها، تبلور و حتی ماه و ستارگان گمانه‌پردازی می‌کند و در پیشگفتارش از روش تجربی و ابزارهای تازه برای جبران خطای حواس دفاع می‌کند. این نسخه با املای قرن هفدهمی و تقدیم‌نامه‌هایش به شاه و انجمن سلطنتی آمده است و برای علاقه‌مندان تاریخ علم، زیست‌شناسی و تصویرگری علمی هم خواندنی است و هم دیدنی.