The Bābur-nāma in English (Memoirs of Bābur)

ظهیرالدین محمد بابر (۱۴۸۳–۱۵۳۰)، از نوادگان تیمور از سوی پدر و چنگیز از سوی مادر، در یازده‌سالگی فرمانروای فرغانه شد. زندگی‌اش سراسر فراز و نشیب بود: سمرقند را چند بار گرفت و از دست داد، سال‌ها آواره بود، کابل را پایگاه خود ساخت و سرانجام در ۱۵۲۶ در نبرد پانی‌پت بر سلطان ابراهیم لودی پیروز شد و پایه‌های امپراتوری گورکانیان هند را گذاشت.

«بابرنامه» خاطرات خود اوست که به ترکی جغتایی نوشته شده و به ترتیب سال‌های هجری پیش می‌رود. بابر با صراحتی کم‌نظیر برای یک فرمانروا از شکست‌ها، ترس‌ها، دلتنگی‌ها و حتی بزم‌هایش می‌نویسد، و در کنار شرح نبردها و سیاست، توصیف‌های دقیقی از جغرافیا، شهرها، باغ‌ها، میوه‌ها، جانوران و گیاهان فرغانه، سمرقند، کابل و هندوستان، و نیز شرح حال شاعران، هنرمندان و بزرگان هم‌روزگارش، از جمله دربار سلطان حسین بایقرا در هرات، به دست می‌دهد.

این کتاب ترجمهٔ انگلیسی کامل و پرحاشیهٔ آنت سوزانا بیوریج از متن ترکی است که در ۱۹۲۲ به چاپ رسید. «بابرنامه» از نخستین خودزندگی‌نامه‌های بزرگ جهان اسلام است و برای خوانندهٔ فارسی‌زبان، که بخش بزرگی از جغرافیا و فرهنگ آن برایش آشناست، سندی ارزشمند از تاریخ آسیای مرکزی، افغانستان و هند به شمار می‌آید.