The Golden Bough: A Study of Magic and Religion

«شاخهٔ زرین: پژوهشی در جادو و دین» اثر سر جیمز جورج فریزر، انسان‌شناس اسکاتلندی، از اثرگذارترین کتاب‌های انسان‌شناسی و دین‌پژوهی تطبیقی است. نخستین ویراست آن در ۱۸۹۰ در دو جلد منتشر شد و بعدها به دوازده جلد رسید؛ این فایل ویرایش فشردهٔ یک‌جلدی است که خود فریزر فراهم کرد.

فریزر از یک معمای کوچک آغاز می‌کند — آیین «شاه جنگل» در بیشهٔ دیانا در نِمی، نزدیک رم، که هر کاهنش با کشتن کاهن پیشین به جای او می‌نشست — و از آنجا به هزاران آیین و باور از سراسر جهان می‌رسد: جادوی همانندی و واگیری، شاهان کاهن، پرستش درختان، تابوها، خدایانی که می‌میرند و زنده می‌شوند، و قربانی. تزش این است که اندیشهٔ بشر از جادو به دین و از دین به علم حرکت کرده است.

انسان‌شناسان امروز روش او را نمی‌پذیرند: فریزر خود به میدان نرفت و شواهدی را که مسافران و مبلغان گرد آورده بودند بی‌احتیاط کنار هم گذاشت. ولی اثرش بر ادبیات و اندیشهٔ قرن بیستم عظیم بود — تی. اس. الیوت، جویس، ییتس و یونگ همه از آن وام گرفتند. برای علاقه‌مندان اسطوره، دین‌پژوهی و تاریخ فرهنگ، خواندنی است.