The Man Who Was Thursday: A Nightmare

«مردی که پنجشنبه بود» (۱۹۰۸) از مشهورترین رمان‌های گیلبرت کیت چسترتون است و زیرعنوانش، «یک کابوس»، کلید خواندن آن است. داستان در لندنِ آغاز قرن بیستم می‌گذرد: گابریل سایم، شاعری که در خفا به گروهی ویژه از پلیس پیوسته، با نیرنگ به شورای عالی آنارشیست‌های اروپا راه می‌یابد. اعضای این شورا به نام روزهای هفته خوانده می‌شوند و سایم کرسی «پنجشنبه» را به دست می‌آورد؛ رهبر غول‌پیکر و مرموزشان «یکشنبه» نام دارد.

از این نقطه، کتاب فصل به فصل زیر پای خواننده را خالی می‌کند. تعقیب و گریز در خیابان‌های مه‌گرفته، دوئل و فرار در دشت‌های فرانسه با شوخ‌طبعی و پارادوکس‌های همیشگی چسترتون درآمیخته است، و هرچه داستان پیش می‌رود، رنگ رمان پلیسی کم‌رنگ‌تر و رنگ تمثیلی فلسفی و دینی پررنگ‌تر می‌شود.

چسترتون، که بعدها با داستان‌های «پدر براون» شهرت یافت، این رمان را در دوره‌ای نوشت که بدبینی و پوچی پایان قرن نوزدهم بر فضای فکری اروپا سایه انداخته بود؛ شعر تقدیم کتاب به دوستش ادموند کلریهیو بنتلی از همین دلشوره سخن می‌گوید. کتاب هم داستان جاسوسی است، هم کمدی، و هم جدلی دربارهٔ نظم و آشوب.

برای خواننده‌ای که از داستان‌های معمایی معمولی خسته شده و رمانی می‌خواهد که هم سرگرم کند و هم به فکر وادارد، این کتاب انتخابی کم‌نظیر است؛ نثر چسترتون شاداب و پرتصویر است، هرچند بازی‌های زبانی‌اش دقت می‌طلبد.