The Origin of the Family, Private Property, and the State

«منشأ خانواده، مالکیت خصوصی و دولت» (۱۸۸۴) اثر فریدریش انگلس است که آن را پس از مرگ کارل مارکس و بر پایهٔ یادداشت‌های او دربارهٔ کتاب «جامعهٔ باستان» لوئیس هنری مورگان، مردم‌شناس آمریکایی، نوشت. این ترجمهٔ انگلیسی ارنست اونترمان است که در شیکاگو منتشر شد.

انگلس با تکیه بر پژوهش‌های مورگان دربارهٔ ایروکوئی‌ها، مراحل «توحش» و «بربریت» و «تمدن» را شرح می‌دهد و شکل‌های پی‌درپی خانواده را — از ازدواج گروهی تا خانوادهٔ تک‌همسری — دنبال می‌کند. به باور او، در جوامع نخستین تبار از سوی مادر شمرده می‌شد و زنان جایگاهی هم‌پایه داشتند؛ با پیدایش دام‌داری، انباشت ثروت و نیاز به وارث مشروع، خانوادهٔ پدرسالار پدید آمد و آنچه او «شکست تاریخی جهانی جنس زن» می‌نامد رخ داد. سپس با بررسی تیره‌ها (ژنس) در یونان، روم، سلت‌ها و ژرمن‌ها نشان می‌دهد که دولت چگونه برای پاسداری از مالکیت و نظام طبقاتی پدید آمد.

مردم‌شناسی امروز بسیاری از داده‌ها و طرح تکاملی خطی مورگان را نمی‌پذیرد، اما کتاب انگلس از متون بنیادی نظریهٔ مارکسیستی، تاریخ خانواده و فمینیسم سوسیالیستی است و برای دانشجویان علوم اجتماعی و تاریخ اندیشه همچنان مرجعی مهم است.