Auguste Comte and Positivism

جان استوارت میل در جوانی شیفتهٔ اندیشه‌های آگوست کنت، فیلسوف فرانسوی و بنیان‌گذار «فلسفهٔ اثباتی»، بود و سال‌ها با او مکاتبه داشت. این کتاب، که در ۱۸۶۵ از دو مقالهٔ بلند او در «وست‌مینستر ریویو» فراهم آمد، داوری سنجیدهٔ میل دربارهٔ کنت است: هم ستایش و هم نقد.

بخش نخست به «دورهٔ فلسفهٔ اثباتی» کنت می‌پردازد: قانون سه مرحله، که بنا بر آن اندیشهٔ بشری از مرحلهٔ الهیاتی به مرحلهٔ مابعدالطبیعی و سپس به مرحلهٔ اثباتی یا علمی می‌رسد؛ طبقه‌بندی علوم؛ و طرح دانشی تازه به نام «جامعه‌شناسی»، واژه‌ای که خود کنت ساخت. میل بسیاری از این‌ها را می‌پذیرد، اما در جاهایی، از جمله دربارهٔ روان‌شناسی و منطق، با کنت مخالفت می‌کند.

بخش دوم به آثار پسین کنت می‌پردازد که در آن‌ها «دین انسانیت» را با تقویم، آیین و کاهنان خود طراحی کرد و جامعه‌ای آرمانی ترسیم کرد که آزادی فردی در آن جایی نداشت. میل این بخش را با دقت و گاه با طنزی سرد کالبدشکافی می‌کند و آن را نمونه‌ای از خطر استبداد فکری به نام علم می‌داند.

هم معرفی روشنی از کنت است و هم الگویی از نقد منصفانه؛ برای علاقه‌مندان به تاریخ فلسفه، جامعه‌شناسی و اندیشهٔ لیبرال.