How to Observe: Morals and Manners

«چگونه مشاهده کنیم: اخلاق و آداب» (How to Observe: Morals and Manners) نوشتهٔ هریت مارتینو، نویسنده و جامعه‌شناس انگلیسی، در ۱۸۳۸ توسط چارلز نایت در لندن منتشر شد. دومین کتاب از مجموعه‌ای است که با «زمین‌شناسی» دلا بش آغاز شد و برای راهنمایی مسافران در مشاهدهٔ سرزمین‌های بیگانه نوشته شد.

مارتینو در بخش نخست شرایط لازم برای مشاهده را بررسی می‌کند: شرایط فلسفی و اخلاقی و ابزارهای عملی. در بخش دوم می‌گوید باید به چه چیزهایی نگاه کرد: دین و کلیساها و خرافات، باورهای اخلاقی، سنگ‌قبرها و ترانه‌های مردم، زندگی خانگی، بازارها، طبقه‌های کشاورز و صنعتگر و بازرگان و چیزهای دیگر.

این کتاب را از نخستین رساله‌ها دربارهٔ روش پژوهش اجتماعی می‌دانند و بر ضرورت مشاهدهٔ نظام‌مند و پرهیز از پیش‌داوری تأکید دارد. برای دانشجویان جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی و کسانی که به تاریخ علوم اجتماعی علاقه‌مندند، متنی بنیادی و روشن است، هرچند برخی نگرش‌هایش مربوط به زمانهٔ خود است.